Jump to content

Oro

Di Wikipedia, e ensiklopedia liber
Oro
General
Símbolo Au
Number atómiko 79
Imágennan riba Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Unidadnan SI y CSTP ta wordo uza,
a menos cu ta indica al contrario.
[Editá Wikidata] · [Manual]

Oro ta un elemento kímiko ku e símbolo di Au (na latin: aurum) i ku e number atómiko di 79. E ta un metal presioso ku hende ta buska pa traha sen, joyas, i otro arte for di kuminsamentu di historia humano.

Deskripshon

[editá | editá fuente]

Oro nativo ta okurí mas tantu den forma di pida den tera òf den adernan di depósitonan natural, i mas raramente den forma di mineral ku otro elemento, por ehèmpel huntu ku tellurium.

Oro ta hopi denso, moli, briyante i fasil pa traha kuné. Oro puru tin un koló hel ku ta mantene su koló sin oksida den airu of awa. Aunke e ta natural hel, hende a desaroyá tambe variantenan manera oro blancu òf oro kòrá (rose gold) ku ta resultá di meskla ku otro metal. Tradishonalmente oro a simbolisá rikesa i balor, i dor di tempu a sirbi komo base pa sistèmanan monetario i standartnan di sen. E ta keda un materia di gran simbolismo den kultura, religion i ideologia.

Distribushon

[editá | editá fuente]

Na mundu, oro ta okurí i ta wordu ekstraé den hopi pais, inkluyendo Sürnam, México, Suráfrika i hopi otro pais minero. Den paisnan ku no tin depósitonan natural, manera Hulanda, oro ta yega prinsipalmente via importashon.

Karibe Hulandes

[editá | editá fuente]

Den Karibe Hulandes, e úniko isla ku tabatin ekstrakshon di oro tabata Aruba, unda e mineral a wòrdu deskubrí na 1824.[1] Na Kòrsou i Sint Maarten a haña solamente rastronan di oro chikí, sin desaroyo di ekstrakshon. Oro den Aruba tabata mará prinsipalmente na tonalit i tabata haña su forma den hanchinan di kwarts, probablemente den depósitonan mesotermal. [1]

Debido na eroshon i tempu, oro a akumulá den depósitonan aluvial (yamá placers) meimei di depósitonan di klei i santo, kaminda a haña pipitanan tambe. Promé ku 1839, ekstrakshon tabata basá prinsipalmente riba e placers, pero ora nan a keda kasi agotá, a pasa pa ekstrakshon mas industrial di e hanchinan di kwarts ku tabata karga mineral.[1]

Depósitonan konosí ta inkluí: Tibushi, Alto Vista, Calbas, Sero Gerard, Sero Cristal, Bushiribana, Matividiri, Santa Lucia, Arikok i Miralamar. E kwarts tabata wòrdu mulá den molina di stampia, amalgá ku merkurio, konsentrá, i despues sianisá den e smelternan di oro na Bushiribana (Noord) i Balashi (Spaans Lagoen).[1]