Algoritm

Algoritm — berilgen nátiyjege erisiw ushın isleniwi kerek bolǵan anıq kórsetpeler izbe-izligi. Algoritm keń mániste tek kompyuterge tiyisli termin bolmay, al qanday da bir jaǵdayda berilgen kórsetpelerdi atqara alıwshı hár qanday zatqa tiyisli bolıp tabıladı.

Algoritm — belgili bir túrge tiyisli máselelerdi sheshiwde qollanılatuǵın ámellerdiń arnawlı bir tártipte atqarılıwı haqqındaǵı anıq qaǵıyda (programma ). Kibernetika hám matematikanıń tiykarǵı túsiniklerinen biri. Orta ásirlerde onlıq sanaq sisteması boyınsha tórt arifmetikalıq ámel atqarılatuǵın qaǵıydanı Algoritm dep ataǵan. «Bul qaǵıydalar matematikaǵa IX asirde al-Xorezmiy tárepinen kirgizilgen. Evropada bunday qaǵıydalar onıń tuwılǵan eline salıstırǵanda latınshalastırılǵan (Algoritmus yamasa Algorithmus formasında »algorizm« delingen), keyinirek » algoritm« ge aylanǵan» (akademikalıq A. N. Kolmogorov). Ilimge « Evklid algoritmi», « Ǵiyosiddin Koshiy algoritmi», « Laure algoritmi», « Markov algoritmi» dep atalıwshı algoritmler belgili. Algoritm túsinigi barǵan sayın keńeyip barıp, kibernetikanıń teoriyalıq hám logikalıq mánisi esaplanǵan algoritmler teoriyası payda boldı. Ózbekstan Respublikasında bir neshe ilimiy izertlew mákemeleri hám esaplaw oraylarında Algoritmnen paydalanıw salasında nátiyjeli jumıslar alıp barılmaqta. Mısalı Ózbekstan Ilimler akademiyası « Kibernetika» ilimiy islep shıǵarıw birlespesinde, Ózbekstandaǵı barlıq universitetlerde, Tashkent mámleket texnika universitetinde, Ózbekstan Respublikası Makroekonomika hám statistika ministrligi qasındaǵı Esaplaw orayı hám basqa mákemelerde alıp barılıp atırǵan jumıslar usıǵan mısal bola aladı.

Atama tariyxı

«Algoritm» termini ataqlı matematikalıq, jerlesimiz Al-Xorezmiy atı menen baylanıslı bolıp, onı latınlastırıliwi bolıp tabıladı. Bizge málim bolǵan eń áyyemgi algoritm bul Evklid algoritmi bolıp tabıladı. Algoritmler teoriyası, ásirese, XX asirde júdá rawajlanıp, onıń menen Tyuring, Post, Chyorch, viner, Markov, Kolmogorov sıyaqlı joqarı ilimpazlar shuǵıllanǵan.